Hơn mười năm kiên trì với dự án chiết xuất dầu gấc, mạnh dạn đầu tư dây chuyền công nghệ nhập ngoại hơn 10 tỷ đồng để sản xuất viên nang dầu gấc, Bác sỹ Nguyễn Công Suất – Giám đốc Công ty chế biến dầu thực vật và thực phẩm Việt Nam được biết đến như một người “khai sinh” cho viên dầu gấc Việt Nam – VINAGA và là người làm hồi sinh một loại thuốc - thực phẩm quý của dân tộc. Triết lý kinh doanh của doanh nhân đặc biệt này khiến người khác phải ngỡ ngàng: Kinh doanh để trả nợ cuộc đời.
Gặp Bác sỹ – Doanh nhân Nguyễn Công Suất
Sau nhiều lần gọi điện, chúng tôi mới đặt lịch được với Bác sỹ Nguyễn Công Suất (mặc dù bây giờ đã là một doanh nhân nhưng anh vẫn thích được gọi là bác sỹ) bởi anh luôn bận rộn trong “vòng xoay” của công việc kinh doanh, lúc thì đi thăm vùng nguyên liệu, lúc thì đang ở nhà máy trên Nội Bài… Giữa bộn bề những công việc còn dang dở, vẫn thấy anh cười thật hiền. Trong câu chuyện vui có, buồn có của viên nang dầu gấc thấy rõ những trăn trở, suy tư của một bác sỹ “rẽ ngang” sang làm kinh doanh.
- “Thế nào mà anh lại trở thành bác sỹ?”
- “Tôi sinh ra và lớn lên trên mảnh đất ven sông Cầu nghèo khó, quanh năm chân lấm, tay bùn vẫn không đủ ăn. Cái đói, cái bệnh cứ bám riết lấy con người. Vào quân đội, tôi về Sư đoàn 316, tham gia mặt trận biên giới, chứng kiến tận mắt sự tàn khốc của chiến tranh, nhìn thấy cái chết của đồng đội mà bó tay... Trong nỗi đau vô bờ ấy, tôi đã thề trước linh hồn của đồng đội là sẽ làm nghề cứu người – nghề bác sĩ. Hết chiến tranh, tôi vào Đại học Y Hà Nội”.
Chuyện kể sau chiến tranh
Anh Nguyễn công Suất cho biết : Sau cuộc chiến tranh, Việt Nam và Hoa Kỳ đã cùng thoả thuận thành lập một uỷ ban khắc phục hậu quả chất độc hoá học cho binh lính của tất cả các quốc gia có gửi quân tham chiến (gọi tắt là Uỷ ban 10/80). Bộ tư lệnh hoá học, Bộ Y tế và Viện quân y 108 … được chọn đại diện cho Việt Nam tham gia uỷ ban này. Vào thời bấy giờ các nhà khoa học tập trung vào việc dùng vitamin A liều cao để chữa trị cho những quân nhân bị nhiễm chất độc dioxin và ung thư gan. Nhưng việc điều trị bằng hoá dược lúc đó không được tối ưu, người bệnh thường bị những tác dụng phụ ảnh hưởng lớn tới sức khoẻ. Sau đó các nhà khoa học bắt đầu tìm kiếm chất beta – caroten trong các loại hoa quả như cà rốt, cà chua… để trị bệnh nhưng hàm lượng rất thấp.
Người đầu tiên nghĩ đến việc dùng quả gấc để điều trị cho các quân nhân của chiến tranh là cố Giáo sư Đinh Ngọc Lâm- Chủ nhiệm khoa dược VQY 108 và GS Hà Văn Mạo cùng các giáo sư, bác sỹ ở một số bệnh viện lớn ở Việt Nam. Đó là thời điểm năm 1990, lúc anh Nguyễn Công Suất trở thành bác sỹ nội khoa tham gia các dự án của Bệnh viện 108. Với đề tài khoa học cấp Nhà nước: “áp dụng tiến bộ KHKT phòng chống ung thư gan ở Việt Nam”, trong đó có việc dùng dầu gấc làm thuốc chữa bệnh cho bộ đội bị nhiễm chất độc dioxin và ung thư gan. Mặc dù đã có nhiều đề tài khoa học về quả gấc nhưng vì một lý do nào đó các đề tài này không được triển khai trong thực tế, trong khi quả gấc với hàm lượng beta - caroten cao gấp 68 lần cà chua đã được chứng minh là có công dụng phòng chữa các trường hợp nhiễm xạ, chất độc dioxin, các hóa chất độc hại, phòng chữa viêm gan, xơ gan, viêm đại tràng , khô mắt, mờ mắt, tăng đề kháng cơ thể; chữa khô da, dưỡng da, chống lão hóa, giúp cơ thể luôn hồng hào, tươi trẻ…. Hiểu rõ công dụng của gấc, nhìn thấy việc nếu chiết xuất thành công dầu gấc thì sẽ tạo ra được những chế phẩm phòng chữa được rất nhiều bệnh và phát triển trồng cây gấc trong nhân dân, điều đó có ý nghĩa rất lớn cho sức khoẻ con người và kinh tế xã hội, Bác sỹ Nguyễn Công Suất đã quyết tâm tập trung vào việc nghiên cứu chiết xuất viên nang dầu gấc.
Mười năm trong nghề y, chứng kiến những đau đớn của bệnh nhân là mười năm trăn trở, rồi mày mò nghiên cứu. Năm 2002 những viên nang dầu gấc VINAGA đầu tiên ra đời gây sự ngạc nhiên lớn trong giới chuyênmôn. Công ty chế biến dầu thực vật và thực phẩm Việt Nam ra đời - ông bác sỹ “rẽ ngang” trở thành doanh nhân, một doanh nhân có tấm lòng của một lương y. Bác sỹ Nguyễn Công Suất tâm sự : “Làm nghề y mà hay trăn trở như tôi thì càng thấy mắc nợ nhiều hơn với cuộc đời. Bác sĩ là người chữa bệnh. Vậy mà có bệnh thì chữa được, có bệnh đành bó tay. Nhìn người nhà của họ đau đớn, tuyệt vọng mà tôi thấy như có nợ với họ. Hàng ngày phải nhìn bệnh nhân đau đớn, vật vã vì bệnh tật, nhất là những bệnh nhân bị nhiễm chất độc bị ung thư, tôi thấy xót xa quá!”. Và, từ đây ông bác sĩ quyết định trả nợ cuộc đời : “Chỉ có làm doanh nghiệp tôi mới đủ lực để biến mong ước của tôi và những bậc tiền bối thành hiện thực. Và đây cũng là công việc cứu người”.
Dám nghĩ dám làm
Các nhà khoa học đều biết rõ tác dụng của quả gấc nhưng người dân thì đa số chỉ biết tới quả gấc như một món ăn truyền thống mà thôi. Như vậy, nếu sản xuất ra viên nang dầu gấc thì cũng phải mất thời gian để người dân quen dần với sản phẩm này. Bước vào kinh doanh với số vốn vô cùng khiêm tốn, lại phải lo biết bao công việc “bếp núc” của một doanh nghiệp, khó khăn chồng chất khó khăn. Thật may! Khi biết anh có ý định sản xuất dầu gấc, lãnh đạo chủ chốt của Bộ Y tế và các cơ quan chuyên ngành đều rất ủng hộ, đặc biệt là các nhà khoa học. Được Bộ Y tế cấp phép và Bộ Khoa học- Công nghệ cấp giấy chứng nhận hợp chuẩn, Giám đốc Nguyễn Công Suất đã mạnh dạn vay vốn đầu tư một dây chuyền sản xuất trị giá 10 tỷ đồng, với công suất 3000 tấn quả/năm. Một điều may mắn nữa là người thẩm định dự án của anh là một người học về công nghệ sinh học. Chị rất hiểu ý nghĩa thực tế của dự án nên chính chị đã đứng ra thuyết trình và bảo vệ dự án để lãnh đạo ngân hàng cho anh vay tiền. Ngoài ra, anh còn nhận được sự đóng góp của bạn bè, bệnh nhân cũ, nhìn chung mọi người đều ủng hộ cho dự án của anh.
Trời không phụ lòng người, sản phẩm của công ty được đối tác Mỹ rất ưa chuộng, họ liên tục yêu cầu cung cấp dầu gấc, các hãng dược phẩm Nhật Bản cũng làm việc với anh để đưa dầu gấc VINAGA vào thị trường Tokyo, các hãng dược phẩm lớn của Mỹ gọi trái gấc là “Một loại quả đến từ thiên đường.” (Gấc- Fruit from Heaven). Giám đốc Nguyễn Công Suất cho biết : Hiện nay công ty đàm phán với phía Mỹ và Nhật để xuất khẩu thương hiệu VINAGA, vì như vậy sẽ rất thuận lợi cho việc hội nhập sau này. Hôm nay, khi mà sản phẩm viên nang dầu gấc VINAGA đã được nhiều người tiêu dùng biết đến. Nhớ lại cái thuở “vạn sự khởi đầu nan”, bác sĩ tâm sự: “Lúc đầu tôi cũng thấy run nhưng có lẽ nó là duyên nợ rồi. Tôi nghĩ nếu tôi sản xuất thành công thì sẽ có bao nhiêu người bớt khổ vì bệnh tật. Người Mỹ cho biết dầu đỏ của quả gấc có chứa rất nhiều chất beta-caroten, lycopene và các hợp chất khác có tác dụng vô hiệu hoá 75% các chất gây bệnh ung thư, chống ô xy hoá, chống lão hoá tế bào, chống suy dinh dưỡng và thiếu vi chất ở trẻ em…Chẳng thế mà Mỹ đã cử nhiều đoàn khoa học đi tìm chất beta caroten trong hoa quả để điều trị cho những bệnh nhân nhiễm độc các thuốc hoá học. Họ cũng đã đến Việt Nam để tìm hiểu về quả gấc. Trong khi đó số người ở Việt Nam cần đến sản phẩm này cũng rất nhiều vì Việt Nam đã trải qua một thời gian dài chiến tranh, đói nghèo và hiện nay là tình trạng sử dụng hoá chất tràn lan như phẩm màu, thuốc trừ sâu, thực phẩm ô nhiễm…gây bệnh tật rất nhiều. Đấy là còn chưa kể tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dưỡng vẫn ở mức cao (30%). Nếu dầu gấc sản xuất thành công thì thị trường rất rộng mở”.
Còn đó những khó khăn
Từ một bác sỹ bước chân ra thương trường, Nguyễn Công Suất không có kinh nghiệm gì đáng kể ngoài lương tâm của một người thày thuốc và quyết tâm phải thành công. Giám đốc Nguyễn Công Suất không đặt mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu, mặc dù viên nang dầu gấc VINAGA đang dần trở nên quen thuộc đối với người dân Việt Nam và nhu cầu của đối tác nước ngoài ngày càng lớn nhưng không phải đã hết những khó khăn. Dây chuyền công nghệ trị giá hơn chục tỷ đồng được đầu tư bằng vốn vay có những khoản lãi phải trả hàng tháng, nếu chỉ tiêu thụ ở thị trường trong nước thì biết bao giờ công ty mới trả hết nợ ngân hàng? Nếu chỉ xuất khẩu thô thì rất khó làm thương hiệu ở nước ngoài. Điều này lý giải tại sao trước đây khi đã chiết xuất thành công dầu gấc mà ông bác sỹ này đi gõ cửa hết công ty dược này đến công ty dược nọ mời hợp tác sản xuất mà chỉ nhận được những cái lắc đầu. Đầu tư lớn là vậy, thu hồi vốn lại chậm, nếu chỉ đơn thuần vì mục đích kinh doanh thì chẳng ai dại gì mà đầu tư. Ông bác sỹ đã từng nhận được câu trả lời: “Chúng tôi nhập nguyên liệu hóa dược về, dập thành viên, bán nhanh được tiền hơn. Gấc của ông làm vất vả lắm! Ai sẽ chịu khấu hao máy móc cho chúng tôi khi mà gấc chỉ chín theo mùa?”.Thật vậy, cho đến giờ phút này, nguyên liệu đầu vào vẫn đang là bài toán chưa có lời giải, thị trường chỉ cung cấp được 50% nguyên liệu, nếu không phải là mùa gấc chín thì máy móc đành “nằm đắp chiếu” trong khi vẫn phải duy trì bộ máy hoạt động của công ty và trả nợ tiền máy móc...
Không ai muốn đầu tư nhưng khi viên nang dầu gấc VINAGA đã có chỗ đứng trên thị trường thì lại có nhiều người muốn bắt chước sản xuất nhưng với sản phẩm này không phải ai muốn làm là được. Nếu không tâm huyết, không hiểu rõ về quả gấc và công nghệ chiết xuất thì không thể sản xuất được những viên nang dầu gấc có chất lượng đạt tiêu chuẩn cao, mang đặc tính sinh học của gấc, là tinh túy của trái gấc được chắt lọc, đó mới là giá trị đích thực của món ăn, bài thuốc truyền thống được hồi sinh mà các nhà khoa học quốc tế chấp nhận đặt mua. Những viên nang được sản xuất kiểu “ăn theo” hoặc nhái “na ná” như viên VINAGA sẽ không tìm được cơ hội tồn tại. Hàng nhái, hàng giả nhiều khi còn gây nguy hại cho người tiêu dùng.
Vẫn chưa trả hết “nợ đời”…
Sau khi chương trình “Doanh nhân Việt Nam” của Đài Truyền hình Việt Nam phát sóng về ông bác sĩ “Làm doanh nghiệp để trả nợ cuộc đời” Nguyễn Công Suất , nhiều người rất thán phục anh, người ta thi nhau đi mua dầu gấc nhưng phải là loại VINAGA. Có người mới nghe qua cứ bụm miệng cười vì tưởng nó giống như VIAGRA. Có người nhận xét về Bác sĩ Nguyễn Công Suất : “Cái ông bác sĩ ấy gầy gầy, trông mặt có vẻ khắc khổ, chỉ có nụ cười thật hiền hậu”. Nhận xét này xem ra khá tinh tế, dẫu biết rằng dầu gấc viên nang thương hiệu VINAGA đã được Bộ Y tế trao giải thưởng : “Thương hiệu nổi tiếng vì sự nghiệp bảo vệ sức khỏe và phát triển cộng đồng”, được nhiều người biết tới nhưng cái gianh giới giữa một bác sĩ và một doanh nhân đâu có dễ phân định : kinh doanh thì phải có lãi nhưng kinh doanh lại là để cứu người. Kinh doanh có lãi thì nhiều doanh nhân làm được, nhưng kinh doanh để cứu người rõ ràng là một câu đố vẫn đang chờ người giải đáp. Hành trình “trả nợ cuộc đời” của Bác sĩ-Doanh nhân Nguyễn Công Suất cũng là hành trình đi tìm lời giải đáp cho câu đố khó khăn này. Hành trình đó anh phải tiếp tục đi, cánh cửa cuộc đời đã khép lại phía sau, anh không thể quay lại được, bởi nay anh lại “mắc” thêm “nợ” khác, đó là bà con nông dân ở các vùng nguyên liệu gấc đã tin tưởng vào anh, có Công ty chế biến dầu thực vật và thực phẩm Việt Nam ra đời, họ có thể thoát nghèo từ cây gấc. Chính anh là người đã hướng dẫn bà con trồng và thu hái nguyên liệu gấc… anh không thể dừng lại khi trong giấc mơ thoát nghèo của bao bà con nông dân có hình ảnh của anh, anh là cứu cánh tinh thần trong hành trình của họ. Vì vậy, tôi nói rằng anh vẫn chưa trả hết nợ đời…

Phan Anh - Doanh nhân Việt Nam xưa & nay