DOANH NHÂN MAI KIỀU LIÊN - KHỦNG HOẢNG NGƯỜI TIÊU DÙNG THÔNG MINH HƠN

Góp phần đặt nền móng cho kỹ nghệ sữa Việt Nam, là tác giả và đồng tác giả 90% sản phẩm sữa đang lưu hành trên thị trường, Tổng Giám đốc Vinamilk Mai Kiều Liên ngưỡng mộ chí khí một nhà tư sản Hà Nội xưa.
Khách hàng lựa chọn thông minh
- Là một đại gia sữa, doanh nghiệp duy nhất có thương hiệu 1 tỉ USD, bà thử phác họa độ lớn của Vinamilk trong đời sống của đất nước?
Chúng tôi sản xuất được đầy đủ các mặt hàng sữa, chỉ riêng có phô mai cứng chưa làm, vì nhu cầu trong nước chưa cao. Với 125 ngàn điểm bán nhỏ lẻ và có ở tất cả tỉnh, thành, phủ các huyện trong cả nước. Một năm tiêu thụ hơn 1,5 tỉ sản phẩm.
- Nơi nào xa xôi nhất bà đã tới vẫn thấy có sản phẩm của Vinamilk?
Pắc Bó, Cao Bằng, Điện Biên…
- Như vậy đã có thể nói người Việt Nam sử dụng nhiều sữa trong thực đơn hàng ngày chưa?
Đáng tiếc là chưa. Mức sống của nước ta còn thấp, thể hiện rõ qua tiêu thụ sữa. Ngày xưa chỉ khi trẻ em đau ốm, hoặc mẹ bị mất sữa mới uống sữa. Ngày nay các gia đình bình thường cũng có thể; tuy thế, vùng sâu vùng xa còn rất hạn chế. Mức sử dụng sữa tính theo đầu người của nước ta vẫn thấp hơn Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia.
- Vì sao người tiêu dùng vẫn thích sữa ngoại, đó là tâm lý hay có vấn đề về chất lượng?
Sữa đặc có đường chúng tôi chiếm 75% thị phần, sữa chua 95%, sữa tươi 50%, sữa bột 15 - 20%, chứng tỏ xu hướng chuộng sữa ngoại vẫn mạnh. Chất lượng sữa bột của Vinamilk không thua kém sữa ngoại vì tuân thủ công nghệ quốc tế, trình độ quản trị quốc tế. Bằng chứng là Vinamilk hiện nay vẫn đang xuất khẩu sản phẩm sữa bột cho trẻ em ra nước ngoài. Mỗi năm, chúng tôi xuất khẩu tới 70 triệu USD sữa cho trẻ em sang Trung Đông. Công bằng mà nói, các hãng nước ngoài trội hơn ta về mức độ tự động hoá và năng suất. Người ta tự động hoá toàn bộ, ta từng phần. Còn trong chế biến sữa tươi, sữa bột, sữa chua, ta sản xuất như thế giới, chất lượng ổn định, đảm bảo các yêu cầu về dinh dưỡng. Viện Dinh dưỡng quốc gia đã làm test trên trẻ em uống sữa bột ngoại và Vinamilk, kết quả các chỉ tiêu của sữa nội không thua kém, thậm chí còn nhỉnh hơn.
- Vậy sữa ngoại có ưu thế gì?
Họ được thoải mái về chi phí marketing, họ có thể trả tiền rất cao cho một kệ trưng bày sản phẩm, cho quảng cáo, đưa vào các bệnh viện…, trong khi các doanh nghiệp trong nước lại bị khống chế các chi phí này. Từ 1 - 3 năm nay chúng tôi tiến hành các chiến dịch truyền thông giúp khách hàng có lựa chọn thông minh, có chứng minh bằng các test khoa học. Nhưng để người tiêu dùng hiểu được và lựa chọn thông thái, tránh mất thêm tiền không cần thiết thì rất cần sự hỗ trợ của giới truyền thông.
- Trong khủng hoảng kinh tế toàn cầu hiện nay, doanh nghiệp bà gặp khó khăn gì?
Những mặt hàng cao cấp khác đều bị ảnh hưởng. Còn sữa là sản phẩm thiết yếu, nên nhìn chung lượng tiêu thụ không giảm mạnh; hơn nữa, số người chuyển từ mua sữa ngoại đắt tiền sang sữa nội có giá rẻ hơn nhưng chất lượng tương đương đang ngày càng nhiều hơn. Trong khủng hoảng, người tiêu dùng sẽ thông minh hơn, nhìn nhận đúng giá trị thật của sản phẩm.
- Người tiêu dùng thường rất lo ngại về an toàn thực phẩm, trong khi sữa tươi nguyên liệu rất khó bảo quản. Vinamilk đã giải quyết các vùng nguyên liệu thế nào?
Từ năm 90 - 91 chúng tôi đã có ý thức xây dựng vùng nguyên liệu trong nước, nhập công nghệ sữa tươi tiệt trùng, đầu tư 78 trạm lạnh trên toàn quốc. Nơi xa nhất là Lâm Đồng đều có trạm lạnh, xe lạnh để chuyên chở. Ở phía Bắc có trại bò sữa nuôi theo công nghệ tiên tiến ở Tuyên Quang, Nghệ An. Quan trọng là quá trình vận chuyển sao không trục trặc.
- Với cách nhìn của một nhà sản xuất sữa, bà có nhận xét gì về cơn bão Melamine và việc sữa có hàm lượng đạm thấp hơn ghi trên bao bì?
Đó đúng là sự cố sữa thế giới và Việt Nam. Nếu có sự kiểm tra sát sao và chế tài xử phạt nặng thì trong xã hội sẽ không còn tồn tại những cơ sở làm ăn như thế.
- Bà khuyên gì với người dùng sữa?
Nên lựa chọn thông minh, dùng cái tốt nhất cho con và gia đình. Không phải giá cao là tốt nhất mà đảm bảo dinh dưỡng, mới, tươi là quan trọng nhất. Đó là nguyên tắc vàng về sử dụng thực phẩm.
- Nhưng người ta nói “tiền nào của ấy”?
Không hẳn thế. Nếu vậy thế giới sẽ không phát triển. Vì làm giá thấp, cạnh tranh được, tiết kiệm được giá trị vật chất cho xã hội. Tiền nào của ấy là tư duy xưa rồi. Nhiều doanh nghiệp bán hàng giá rẻ rất phát triển như McDonald hay Wal-Mart…
Chúng tôi bán mỗi một sản phẩm không lời nhiều, nhưng bán rất nhiều, với số lượng rất lớn nên tổng lợi nhuận lớn.
- Đó có phải là nét văn hóa doanh nghiệp của Vinamilk?
Văn hoá doanh nghiệp có nhiều thứ. Nhất là thực phẩm sản xuất ra cho người phải như cho gia đình mình ăn. Không thể hy sinh cái gì để không đảm bảo chất lượng. Làm sữa rủi ro rất cao. Phải quản trị chặt chẽ từ khâu đầu vào, sản xuất và khó nhất là khi ra thị trường. Ví dụ, sữa chua phải bảo quản ở 6 độ C, vậy người bán nhỏ lẻ có thi hành đúng hay không. Chúng tôi vẫn cần phải hoàn thiện kinh doanh, bán hàng, sản xuất, quảng bá…
- Bà thường dùng sữa không?
Tôi ăn sữa chua và phô mai.
Thần tượng: Bà Trịnh Văn Bô
Sinh ra trong một gia đình toàn bác sĩ, Việt kiều Pháp, vì sao bà lại đi theo ngành sữa?
Do tổ chức phân công. Tôi là học sinh miền Nam, thi đậu đi học nước ngoài, được phân công học công nghiệp chế biến thịt, sữa, dù lúc đó còn trẻ tôi mê học y khoa và xây dựng. Ba tôi bảo đừng đổi ngành, cứ học, vì việc lớn nhất là giải quyết vấn đề suy dinh dưỡng đối với đất nước sau chiến tranh. Ngành sữa sẽ phù hợp với miền Nam. Hồi đó còn chiến tranh nhưng tổ chức nhìn rất xa, phân bố học đủ các ngành mà sau giải phóng sẽ cần.
- 16 năm làm lãnh đạo ở Vinamilk, trở thành Anh hùng lao động thời kỳ Đổi mới, bà thấy một Mai Kiều Liên đã thay đổi, được, mất gì?
Tôi được nhiều, nhưng cũng thay đổi nhiều và... chẳng mất gì. Bỏ nhiều công sức, 30 năm từ “khai thiên lập địa” đến nay mình trưởng thành nhiều về quan niệm sống, kiến thức, quan hệ xã hội, kinh nghiệm quản lý. Quan niệm sống vẫn như hay nói đùa “ván bài lật ngửa”, có sao nói vậy. Theo quan điểm của cha “hữu xạ tự nhiên hương” nên không ồn ào. Có lẽ được giáo dục lối xưa nên không như lớp trẻ bây giờ tự tin, tôi hơi ngại đám đông, ngược lại với chồng tôi giao tế giỏi. Nhưng cái dở biết đâu lại hay (cười).
- Nhưng 31 tuổi đã là phó giám đốc. Có nhiều thăng trầm không, thưa bà?
Thăng trầm cũng có. Thời ấy đi làm, lớp trẻ mà được đề bạt sớm thì không suôn sẻ như, so với lứa cán bộ bây giờ tôi đào tạo lên. Nhưng tính tôi càng khó càng đương đầu. Có lúc phức tạp, có cả ý đồ. Có người khuyên tôi dĩ hòa vi quý. Nhưng vậy chỉ được cho mình, còn tổ chức thì sụp đổ. Hoặc làm, hoặc nghỉ chứ không để đời mình theo ai không lành mạnh dẫn dắt. Tổ chức công ty bây giờ rất vững mạnh, đoàn kết và có ý chí vượt khó.
- Bà có nhớ kỷ niệm về những ngày đầu phấn đấu ở cương vị lãnh đạo   trẻ tuổi?
Tôi nhớ ngày đầu tiên dây chuyền chạy. 3 - 4 giờ sáng tôi xuống trạm Gò Vấp. Người dân đem đến từng can 5, 10 lít sữa tươi mà chưa có trạm lạnh. Bây giờ đã khác. Mấy chục ngàn nông dân được mua cổ phiếu, được đảm bảo hợp đồng bao tiêu ổn định cả năm, không mùa vụ thất thường. Tôi cũng nhớ việc khôi phục lại nhà máy Nestle bị bỏ dở từ năm 1975. Cố gắng nhờ Viện Khoa học Việt Nam nghiên cứu về tự động hóa với chi phí thấp. Cái ngày chạy thử ra được sữa bột - công nghệ chế biến sữa bột trẻ em là phức tạp nhất trong kỹ thuật sữa - ai cũng mừng.
- Trong giới doanh nhân, bà ngưỡng mộ những mẫu người thế nào?
Thần tượng của tôi là bà Trịnh Văn Bô - nhà tư sản lớn của Hà Nội. Quan điểm đường lối của bà là: nếu làm ra 10 đồng lợi nhuận thì tái sản xuất 7 đồng, còn 3 đồng làm từ thiện. Nhiều người bảo tiền không quan trọng. Nhưng đồng tiền liền khúc ruột. Mồ hôi nước mắt. Vậy mà vì nghĩa lớn, bà sẵn sàng cống hiến tài sản cho cuộc kháng chiến. Không những thế, tác phong của bà tự tin, thẳng thắn, “có uy” theo kiểu người Hà Nội xưa. Dù rằng tôi chỉ biết bà qua truyền hình, chưa gặp bao giờ. Tổng giám đốc, doanh nhân như tôi thì nhiều lắm. Còn người như cụ Bô chắc khó tìm.
- Trong giới nữ doanh nhân, có số người tiêu dùng xa xỉ, sang trọng. Bà là đại gia, có sắc đẹp, sinh hoạt có được theo ý thích tự nhiên của mình?
Đó là chuyện sinh hoạt cá nhân. Tiền làm ra có quyền tiêu dùng. Họ mặc đẹp càng đẹp. Tôi không quan tâm đến hàng hiệu. Thích là được.
- Việc nắm giữ chức vụ lớn nhất ở một doanh nghiệp lớn có làm bà mất đi nhiều thời gian dành cho gia đình - điều mà các nữ lãnh đạo thường gặp phải không?
Vợ chồng tôi là bạn học, bằng tuổi, dễ giúp nhau, nhờ nhau không ai nghĩ gì. Ở Việt Nam thường kêu đàn ông gia trưởng. Chồng tôi thoải mái, quan điểm rộng rãi, cũng đi học nước ngoài về. Tôi không phải lo việc đối xử thường gặp ở gia đình vợ làm lãnh đạo. Anh giúp đưa đón con học hành, tôi về nấu ăn. Gia đình tôi tự lo mọi thứ, không có người giúp việc. Sống vui vẻ. Cách đây vài hôm các bạn lớp tôi ở trong Nam mời các bạn ở ngoài Bắc, mời cả thầy chủ nhiệm vào đi chơi Bến Tre - Nha Trang. Có người 40 năm mới gặp lại.
- Sở thích riêng của bà?
Tôi thích sạch sẽ nên hay làm việc ở nhà. Hơi cực thân. Thích xem phim đề tài xã hội. Tôi thích bơi lội từ nhỏ. Hai vợ chồng mua vé, bây giờ ngày nào cũng bơi khoảng hơn nửa giờ. Chồng tôi do bị tôi lôi đi riết nay cũng thích bơi. Thư giãn.
- Con đi học xa, làm thế nào giữ được “tình bạn” với con như xưa nay bà đã xây dựng được?
Chúng tôi vẫn là “bạn”, nói những chuyện của nhau, những khó khăn hay niềm vui trong cuộc sống. Góp ý được. Qua chat, mail.
- Trở thành Anh hùng, bà có bị nhiều áp lực không?
Vinamilk cũng được phong Anh hùng năm 2001. Đến 2005 tôi được phong cá nhân. Không áp lực gì đâu. Lúc nào cũng cố gắng làm tốt, trách nhiệm. Anh hùng hay không đều phải làm tốt.
- Xin cảm ơn bà!

Theo Doanh nhân