MỘT NGƯỜI SÔNG ĐÁY

Tôi quen Nguyễn Hữu Khai mới hai năm nay, nhưng tên anh tôi nghe đã lâu. Sản phẩm nổi tiếng của Công ty Đông Nam dược Bảo Long có mặt từ lâu trên thị trường trong nước và nước ngoài. Nhà văn Võ Khắc Nghiêm đã viết một bút ký lạ và hay về cuộc đời anh trên báo Văn nghệ của Hội Nhà văn Việt Nam. Mới đây anh được Viện Hàn Lâm khoa học mang tên Xê – chê – nốp – Liên bang Nga tặng học vị tiến sỹ. Bây giờ anh là người thành đạt. Nhưng để đi đến sự thành đạt hôm nay, anh đã đi qua những năm tháng thật khắc nghiệt đôi khi tuyệt vọng. Con người anh là một bài học về khát vọng và nghị lực sống.
Làng tôi và anh cách nhau con sông Đáy. Anh ở làng Kênh Đào thuộc huyện Mỹ Đức. Những năm 1970, tôi ngày ngày qua sông sang xã anh học cấp 3. Đấy là một vùng nghèo. Trước kia vào mùa nước, người bên vùng anh thường gồng gánh sang vùng tôi chạy lụt. Quê tôi và quê anh trong những năm tháng ấy tăm tối và nghèo đói. Tôi không thể hình dung được rằng: Trong những đứa trẻ mắt trắng, môi thâm, bụng ỏng, suốt mùa đông khắc nghiệt chỉ mặc một chiếc áo rách và một chiếc quần đùi lại có thể trở thành một người như Nguyễn Hữu Khai bây giờ. Gia sản của những đứa trẻ ngày đó không có gì ngoài con sông Đáy. Sông Đáy luôn mang trong mình nó tinh thần bền bỉ và sức mạnh của nước. Sông Đáy đã chảy ra biển với sự bền bỉ và sức mạnh ấy. Và những cư dân hai bên bờ Sông Đáy đã thừa hưởng tinh thần đó. Một trong những cư dân đó là Nguyễn Hữu Khai.
Suốt thời gian dài, Nguyễn Hữu Khai là một kẻ tha phương trong thiếu thốn và cô đơn. Khi thành đạt, anh tìm đường trở về cố hương. Anh quyết mang sức lực và trí tuệ của mình để làm một điều gì đó cho cố hương mình. Nhưng một số người vì những lý do này nọ đã chối từ anh. Nhưng tình yêu quê hương đã thôi thúc anh trở về một lần nữa. Và lần này hy vọng rằng anh sẽ toại nguyện. Trong những năm tháng tha phương ấy, lòng thương nhớ cố hương đã bắt anh cầm bút làm thơ. Chỉ có cách đó anh mới có thể làm cho lòng mình dịu đi những nỗi nhớ nhung mộng mị về một miền quê đói nghèo mà giàu tình nghĩa của anh. Đây cũng chính là con đường dẫn nhiều người đầy lòng trắc ẩn đến với thi ca.
Nguyễn Hữu Khai đã in một truyện thơ viết về gia đình mình, quê hương mình. Tập “Lửa tình” là tập thơ thứ hai của anh. Nguyễn Hữu Khai cũng giống như nhiều người Việt Nam khác lấy thi ca để bày tỏ, để sẻ chia và thanh lọc bụi trần, thơ của anh với những tâm tình nồng cháy, giầu nhạc điệu, anh đã tự viết nhạc cho nhiều bài thơ. Nhiều câu thơ chân thật của anh là một quan niệm sống, đôi khi là một đạo sống.
Một người đã nghèo đói như Nguyễn Hữu Khai, một người đã giàu có như Nguyễn Hữu Khai, một người đã trầm luân như Nguyễn Hữu Khai và một người đã thành đạt như Nguyễn Hữu Khai thì mới có thể viết nên hai câu thơ kết trong bài “Tình mẹ” đạt đến độ tĩnh lặng và tinh khiết tuyệt đối như thế này:

“…Mẹ chẳng cần chi! Chỉ cười ngắm xa xôi
Nắng bừng lên sáng rực phía chân trời”

Tôi đã nghĩ về Nguyễn Hữu Khai như vậy trong sự im lặng có thể im lặng được.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều