NGƯỜI "NHẠC TRƯỞNG” CỦA VP BANK

Trong thư của Đại tướng Võ Nguyên Giáp – vị tướng tài của nhân dân gửi đội ngũ doanh nhân Việt Nam có đoạn: “Doanh nhân – người đứng đầu và là “nhạc trưởng” doanh nghiệp phải có ý chí vươn lên theo tinh thần luôn luôn đổi mới sáng tạo, nghĩ những điều chưa ai nghĩ, làm những việc chưa có tiền lệ, với ý thức vượt khỏi những ràng buộc của lối mòn...”. Vâng, tôi muốn viết về một người nhạc trưởng như thế. Tôi gọi ông là nhạc trưởng tài ba bởi “dàn nhạc” mà ông chỉ huy đang phải đương đầu ở một thị trường cạnh tranh khốc liệt. Phải làm sao để “dàn nhạc” này vang lên được uy tín thương hiệu của mình? Người nhạc trưởng đó là Tiến sĩ Lê Đắc Sơn – Tổng Giám đốc Ngân hàng Ngoài Quốc doanh (VP Bank).
Khởi đầu từ cách dùng người
Chúng tôi ngồi với vị nhạc trưởng này tại phòng làm việc của ông ở trụ sở mới, trụ sở không phải đi thuê như trước. Đây cũng là một trong những minh chứng rõ nét về sự vươt khó của VP Bank sau những cơn lốc thị trường và những áp lực có tính lịch sử của thị trường tiền tệ Việt Nam. Ông nói rằng có lẽ sự thành công của VP Bank hôm nay là ở chỗ biết dùng đúng người, giao đúng việc và trả công xứng đáng cho người tài. Quan điểm của Lê Đắc Sơn rất rõ ràng “Để có được thành công của VP Bank không thể không kể đến sự góp sức, “đồng cam cộng khổ” của đội ngũ nhân viên, họ chính là lực lượng không thể thiếu trong “đại gia đình” VP Bank. Công việc của một nhân viên ngân hàng luôn phải chịu áp lực cao, nếu không tạo ra bầu không khí làm việc chan hoà, thoải mái và dễ chịu dễ dẫn đến áp lực tâm lý cho mỗi người, do đó khó phát huy được tiềm lực ẩn chứa trong con người họ. Hơn thế, để giữ chân người tài thì có rất nhiều cách khác nhau. Ngoài chế độ lương, thưởng rõ ràng và công minh thì phải làm cho họ thật sự cảm thấy gắn bó với công việc và nơi làm việc”. Vì thế mà ngay cả thời điểm VP Bank cận kề bên bờ vực của sự phá sản thì ông vẫn ưu tiên giải quyết việc tăng lương cho cán bộ nhân viên. “Dù thế nào thì mình vẫn phải đảm bảo đồng lương cho anh em để họ yên tâm trong công việc, và quan trọng hơn là họ không mất niềm tin vào mình...”, ông tâm sự. Theo ông, một nhà quản lý giỏi không chỉ thể hiện ở kiến thức, năng lực chuyên môn, mà còn thể hiện phần nhiều ở khả năng dùng người và lãnh đạo. Ông bộc bạch, “ Một nhà lãnh đạo với bộ mặt sắc lạnh, quản lý nhân viên theo một khuôn mẫu cứng nhắc không hẳn là một nhà quản lý tốt. Điều cốt lõi là tạo ra một bầu không khí thoải mái, dân chủ và xây dựng cho được nét văn hoá doanh nghiệp cho doanh nghiệp mình. Hiểu tâm lý từng nhân viên, nắm bắt ưu và nhược điểm của họ để trao quyền chủ động và phân công công việc cụ thể, động viên giám sát họ hoàn thành tốt công việc được giao chứ không “bao sân” là điều mà tôi đang thực hiện ở VP Bank”.
Hiện nay đội ngũ nhân viên của VP Bank đã có sự tăng trưởng nhanh chóng, từ 200 người, đến nay trên toàn bộ hệ thống VP Bank có hơn 1.200 nhân viên. Do vậy, việc xây dựng cho được nét văn hoá doanh nghiệp, gây dựng lòng tin và khơi gợi lòng nhiệt huyết trong mỗi cán bộ nhân viên không phải là việc làm ngày một, ngày hai có thể đạt được. Mỗi khi tuyển một nhân viên mới vào làm tại VP Bank, Tổng Giám đốc Lê Đắc Sơn đều trực tiếp phỏng vấn từng người, tâm sự với họ với tư cách là những người bạn để hiểu và nắm bắt tâm lý, truyền cho họ những kinh nghiệm về bản lĩnh kinh doanh, kỹ năng giao tiếp... Và một lời khuyên mà ông đưa ra đối với nhân viên của mình: hãy tìm cách để hoà mình vào VP Bank, để thể hiện được tài năng của mình và để “quần chúng” tiếp nhận như một phần “cơ thể” không thể thiếu của VP Bank. “Tôi tin rằng ở VP Bank, tôi chỉ cần nói, không cần ra lệnh là tự khắc mọi nhân viên đều hiểu và họ đều muốn thể hiện hết mình với trách nhiệm được giao...”, Lê Đắc Sơn chia sẻ.
Ngày 29/5/2004 là một ngày đáng nhớ, nó đã đi vào lịch sử của VP Bank khi Tổng Giám đốc Lê Đắc Sơn thay mặt HĐQT và Ban lãnh đạo tuyên bố VP Bank đã chính thức “hồi sinh” trên thị trường tài chính ngân hàng Việt Nam. Cú “lội ngược dòng” đầy ngoạn mục của VP Bank sẽ còn là điều mà người ta nhắc mãi về ông – Tổng Giám đốc Lê Đắc Sơn và toàn thể cán bộ nhân viên Ngân hàng Ngoài Quốc doanh. Nếu ví Ngân hàng Ngoài Quốc doanh (VP Bank) là một “con thuyền” thì Lê Đắc Sơn là người “thuyền trưởng” tài ba đầy tâm huyết.
Tôi muốn thắng thì tôi phải có niềm tin
Là một Tổng Giám đốc của một ngân hàng đang được giới kinh doanh tiền tệ trong và ngoài nước đánh giá cao bởi những uy tín đang ngày một tăng lên của VP Bank, gánh trên vai mình trọng trách nặng nề, vẫn tưởng rằng Doanh nhân Lê Đắc Sơn luôn luôn bận bịu và “oải” trước công việc. Thế nhưng mọi người lại bảo ông là một “Tổng Giám đốc nhàn nhất”. Ông nhàn bởi ông biết chia sẻ công việc và tin vào đội ngũ nhân viên của mình. Đó cũng là cái gốc cho ông có những bước tiến, sự tự tin trong bất cứ hoàn cảnh nào. Ông nói: “Tôi muốn thắng, trước hết tôi phải có niềm tin ở chính tôi. Tôi có một cái khác người là khi đã đi họp thì luôn ngồi hàng đầu và ngồi tới cùng là như vậy”. Điều Doanh nhân Lê Đắc Sơn bộc bạch không chỉ là lời nói mà những việc làm của ông đã minh chứng điều đó. Lê Đắc Sơn thường gọi sự “đổi hướng” của mình sang kinh doanh và trở thành Tổng Giám đốc Ngân hàng Ngoài Quốc doanh (VP Bank) là một bước ngoặt định mệnh của cuộc đời mình. ít ai biết rằng trước khi “dấn thân” vào con đường kinh doanh đầy chông gai và trắc trở, Lê Đắc Sơn lại là một nhà nghiên cứu khoa học, giảng viên của một trong những trường đại học danh tiếng ở Việt Nam. Khi được hỏi: “Đã bao giờ anh cảm thấy hối hận khi bỏ “nghề” nghiên cứu để sang làm ngân hàng hay chưa?”. Lê Đắc Sơn trả lời không chút do dự: “Tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ làm trong ngân hàng, bởi tôi xuất thân là kỹ sư kinh tế - cơ khí chính hiệu... Nhưng có hối hận không thì câu trả lời của tôi là không bao giờ và tôi thấy con đường mình đã chọn là rất đúng. Có lẽ đây là cái “nghiệp” của cuộc đời đã “vận” vào con người tôi rồi...”
Lê Đắc Sơn sinh năm 1957 tại Hà Bắc (nay là tỉnh Bắc Ninh), truyền thống hiếu học của quê hương Kinh Bắc đã nuôi dưỡng và “chảy” trong dòng máu con người ông. Ước mơ cháy bỏng của cậu học trò chuyên toán của tỉnh Hà Bắc xưa là trở thành một giảng viên đại học của ngôi trường danh giá mà bao người hằng mơ ước - Đại học Bách khoa Hà Nội. Và với ông để thực hiện mơ ước đó không có gì là khó khăn. Năm 1979 tốt nghiệp loại ưu, ông được giữ lại làm giảng viên ngành Kinh tế cơ khí, khoa Cơ khí trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Sau 10 năm giảng dạy tại trường, năm 1988 ông là một trong số ít giảng viên được Nhà nước cử đi học nghiên cứu sinh tại nước bạn Ba Lan. Những ngày tại “trời tây” xa xôi, sống trong môi trường hoàn toàn mới mẻ, lạ lẫm, nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương da diết đã thôi thúc ông không ngừng học tập, nghiên cứu. Lê Đắc Sơn còn nhớ như in những ngày đầu “chân ướt chân ráo” đặt chân lên mảnh đất cách xa quê hương đến “nửa vòng trái đất” ấy, khó khăn trăm bề, tiền trợ cấp của Nhà nước gửi sang cho diện nghiên cứu sinh chỉ đủ trang trải sinh hoạt phí tối thiểu.... Chính trong hoàn cảnh ấy đã dạy cho ông tính tự lập, kiên trì và đặc biệt là một tinh thần thép, điều mà sau này ông đã áp dụng khi quản lý VP Bank. Cũng giống như đại đa số nghiên cứu sinh Việt Nam sang học tập tại nước bạn thời bấy giờ, để có thêm tiền trang trải cuộc sống và gửi về cho gia đình nơi quê nhà, ngoài giờ học và nghiên cứu ông tranh thủ buôn bán kinh doanh. Lúc đầu chỉ là vài thứ đồ lặt vặt như quần áo, vải vóc cho đến những đồ dùng đáng giá như cái tivi, đầu video... Với vốn bản tính ham học hỏi lại nhanh nhẹn, chẳng bao lâu ông đã có một số vốn kha khá. Những ngày nơi “đất khách quê người” hình ảnh quê hương luôn hiển hiện trong tâm trí ông, ý nghĩ muốn góp phần công sức xây dựng quê hương, đất nước luôn nung nấu trong ông. Ngay khi đã tích luỹ được một số vốn không nhỏ, Lê Đắc Sơn nghĩ ngay đến việc đầu tư về nước. Năm 1994, ông quyết định mua cổ phần của Ngân hàng Ngoài Quốc doanh (VP Bank). Hai năm tiếp theo (1995 - 1996) là hai năm VPBank thành công rực rỡ trên thị trường tài chính Việt Nam, thương hiệu VP Bank đã bắt đầu lan toả vào các tầng lớp khách hàng. Tuy niên cuối năm 1996 là thời điểm VP Bank đang bắt đầu có những biểu hiện “khác thường” trong hoạt động kinh doanh của mình.
Năm 1993, hoạt động tài chính ngân hàng Việt Nam thời kỳ đó chủ yếu thuộc về các ngân hàng quốc doanh, nhà nước, và sự xuất hiện của một vài NHTMCP, trong đó có VP Bank đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của đông đảo xã hội, tạo nên bước “đột biến” trong phát triển của hoạt động tài chính, đồng thời làm thay đổi bộ mặt của hệ thống ngân hàng nước ta. Liên tiếp những năm sau đó, VP Bank luôn được nhắc đến như một “hiện tượng” của hệ thống các NHTMCP làm ăn có hiệu quả và đạt được sự tăng trưởng cao qua từng năm. Song ít ai ngờ thời kỳ “hoàng kim” của VP Bank kéo dài chẳng bao lâu. Chỉ sau hơn 1 năm hoạt động, ngân hàng rơi vào tình trạng khủng hoảng: mâu thuẫn trong nội bộ HĐQT, cung cách quản lý lỏng lẻo... đã dẫn tới nợ quá hạn lên đến trên 80%, bảo lãnh L/C phải trả nước ngoài gần 50 triệu USD, hoàn toàn không còn khả năng chia trả cổ tức cho các cổ đông... Nguy cơ phá sản của VP Bank thời điểm đó đã quá rõ ràng. Điều này đồng nghĩa tất cả vốn liếng sau bao năm bôn ba ngược xuôi nơi xứ người mà ông “đổ” vào VP Bank cũng “cuốn gói ra đi”. Sau bao đêm trăn trở, suy nghĩ về tình trạng của VP Bank, ông quyết định mình cần phải làm một cái gì đó để vực dậy ngân hàng, đưa nó thoát khỏi tình trạng khủng hoảng... Làm được điều này cũng có nghĩa là “cứu” hàng trăm nhân viên đang làm việc tại đây, đồng nghĩa với việc “cứu” chính mình. “Dù chỉ còn chút hy vọng mong manh “loé” lên ở cuối đường tàu, thì tôi cũng quyết tâm sẽ đạt bằng được, đưa VP Bank trở lại với quỹ đạo, lấy lại hình ảnh đối với khách hàng”, ông tâm sự.
Tháng 7 năm 2001, Lê Đắc Sơn quyết định cùng gia đình trở về Việt Nam, bỏ lại công việc kinh doanh tại Ba Lan đang “thuận buồm xuôi gió”. Sau khi về nước, được các cổ đông tín nhiệm, ông được bầu vào Hội đồng quản trị và trở thành vị “Tổng Giám đốc bất đắc dĩ”. Thời điểm Lê Đắc Sơn tiếp quản VP Bank cũng là lúc ngân hàng đang rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng tưởng chừng không gì có thể cứu vãn nổi. Công an, Thanh tra Nhà nước và các cơ quan chức năng đồng loạt “vào cuộc” điều tra và kiểm soát toàn bộ hoạt động của ngân hàng. Nằm trong diện nghi án và thẩm vấn hầu hết đều là thành viên của HĐQT và Ban Giám đốc. Không thể để VP Bank rơi vào tình trạng mất phương hướng. Với suy nghĩ “còn nước còn tát”, ông quyết định cùng các thành viên còn lại “chèo lái” để vực dậy “con thuyền” VP Bank bằng chính nội lực của mình. 4 tháng thanh tra hoạt động của VP Bank cũng là những tháng ngày ông thường xuyên phải thức trắng đêm và chịu áp lực từ mọi phía, áp lực tìm mọi cách đưa VP Bank “thoát hiểm”, áp lực vì hàng trăm con người đang trông cậy cả vào ông... “Quyết định trở về với VP Bank, tôi đã đánh đổi cả sự nghiệp và danh dự của mình vào đó. Nếu VP Bank bị giải thể thì coi như danh dự của tôi cũng không còn. Nhưng đó cũng chính là cơ hội, một cơ hội hiếm có và đồng thời cũng là thách thức lớn nhất đối với cuộc đời tôi”. Nhắc lại những tháng ngày khó khăn ấy, giọng ông như trầm hẳn xuống nhưng trong ánh mắt ông vẫn toát lên niềm tin, một niềm tin chiến thắng.
“Muốn chèo lái con thuyền đến thành công thì phải vững tay chèo ...”
* “Thừa hưởng” một ngân hàng đầy tai tiếng, trọng trách đè nặng lên vai, điều gì đã khiến ông trụ vững và chèo lái VP Bank đến bến bờ thành công như ngày hôm nay?
- Đó chính là niềm tin, niềm tin vào một tương lai sáng của VP Bank. Khi quyết định quay trở lại và tiếp quản VP Bank tôi đã chấp nhận đánh đổi cả sự nghiệp và thậm chí là cả danh dự của mình. Mọi áp lực đè nặng, tôi chỉ biết giữ điều đó ở trong lòng, cứ thế làm việc, làm việc và phấn đấu tìm hướng đi đúng đắn cho VP Bank. Đối với tôi “muốn chèo lái con thuyền đi đến thành công thì trước nhất tôi phải có niềm tin và... vững tay chèo!”.Tôi cho rằng sự tự tin là cái “gốc” của mọi thành công. Dù khó khăn nếu như có lòng tin vững bền ở chính bản thân mình thì sẽ đạt được tất cả. Nhiều người cho rằng tôi phải nhuộm tóc, nhất là trong giai đoạn khó khăn nhất trước đây tôi phải đối chọi với nhiều áp lực từ bên ngoài để vực ngân hàng này lên... song cho đến tận bây giờ, khi VP Bank đã vượt qua “cơn bĩ cực” và vươn lên phát triển mạnh mẽ, khẳng định vị thế của một ngân hàng mạnh trong hệ thống ngân hàng Việt Nam, thì tôi vẫn chưa phải nhuộm tóc lần nào, tóc vẫn còn xanh không hề có một sợi bạc.
* Có nhiều doanh nhân ở cương vị lãnh đạo thì thường thờ chữ Nhẫn, còn ông?
- Đường lối lãnh đạo của tôi đối với hoạt động của VP Bank luôn tuân theo chữ Nhẫn, không nóng vội mà phải bình tĩnh giải quyết mọi vấn đề, dù có những vấn đề “nước sôi lửa bỏng” nhưng tôi không vội vã, nóng nẩy mà quyết định ngay để đẩy ngân hàng phát triển theo chiều hướng quá nóng trên thương trường. Một kinh nghiệm của nước ngoài mà tôi học được ở họ trong kinh doanh, nhất là kinh doanh tài chính – ngân hàng thì không được đốt cháy giai đoạn, bỏ qua nhiều giai đoạn phát triển mà phải bước những bước từ từ vững chắc. Do đó phương châm hoạt động của VP Bank là “Hoàn thiện trên từng bước tiến”, VP Bank sẽ bước chậm rãi, vững chắc từng bước, từng bước trên con đường mình đã chọn.
* Việc đổi lôgô và biểu tượng mới, VP Bank muốn tự làm mới mình?
- Người xưa có câu “sau cơn mưa trời lại sáng”, quan trọng là mình làm gì và làm như thế nào. Với cương vị là người lãnh đạo, tôi luôn trăn trở làm sao VP Bank lấy lại được hình ảnh, thương hiệu, cũng như uy tín đối với khách hàng, những người luôn sát cánh cùng VP Bank ngay từ ngày đầu thành lập. Và điều tôi nghĩ đến đầu tiên trong cuộc “cải tổ” VP Bank là phải thay “tên đổi họ”. Biểu tượng mới của VP Bank được cải tiến trên cơ sở biểu tượng cũ xanh - vàng, nổi bật hơn với 2 tông màu cơ bản là xanh đậm và đỏ tươi tượng trưng cho sự trù phú, sinh sôi, thịnh vượng và thành công. Một cách tổng thể, hình ảnh biểu tượng mới đem đến cho khách hàng cảm nhận về sự bền vững, niềm tin tưởng vững chắc vào thành công của VP Bank.
* Định hướng chiến lược phát triển trong thời gian sắp tới của VP Bank là gì?
- Chúng tôi luôn xác định cho mình mục tiêu “Hoàn thiện trên từng bước tiến”, cùng chiến lược phát triển vươn ra thị trường tiền tệ khu vực và thế giới. Điều này không thể nóng vội, đạt được trong ngày một ngày hai mà cần lộ trình, chiến lược cụ thể và con đường ngắn nhất là liên kết với một thương hiệu quốc tế đã được khẳng định trên thị trường. Mỗi ngân hàng khi lựa chọn đối tác chiến lược đều hướng đến những mục tiêu hông giống nhau. Với VP Bank chúng tôi quyết định chọn OCBC (Singapore) bởi đây là tập đoàn dịch vụ tài chính hàng đầu châu á với tổng tài sản hiện có đạt 131 tỷ đô la Singapore và là ngân hàng điạ phương hoạt động lâu đời nhất tại Singapore. Việc lựa chọn OCBC là cổ đông chiến lược sẽ giúp VP Bank mở rộng hợp tác với các ngân hàng nước ngoài, đồng thời VP Bank sẽ có thêm nhiều cơ hội để tiếp cận những kinh nghiệm quản lý, khả năng công nghệ và và đào tạo trong các lĩnh vực như cho vay tiêu dùng, thẻ, các biện pháp quản trị rủi ro và công nghệ thông tin... Đặc biệt đây sẽ là môi trường tốt cho các cán bộ điều hành của VP Bank bắt nhịp được với công nghệ quản trị ngân hàng tiên tiến trên thế giới.
Trên thế giới việc sáp nhập giữa các ngân hàng thành những tập đoàn ngân hàng lớn có chức năng điều tiết nền kinh tế đã trở thành một xu thế tất yếu và Việt Nam sẽ không nằm ngoài xu thế đó. Khoảng 10-20 năm nữa, hệ thống ngân hàng Việt Nam sẽ quy tụ thành 7-10 ngân hàng lớn, và VP Bank phấn đấu sẽ trở thành một trong những ngân hàng bán lẻ hàng đầu Việt Nam. Dự kiến đến cuối năm nay, VP Bank sẽ nâng vốn điều lệ điều lệ lên 1.200 tỷ đồng và tổng tài sản lên 10.000 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế tăng 30% so với năm 2005.
Có lẽ những điều ghi được về vị “nhạc trưởng” Lê Đắc Sơn của tôi cũng chưa đầy đủ như những điều ông đã làm được và những điều ông đang nghĩ tới. Thế nhưng, ở một thời đoạn lịch sử với nhiều biến động cho một thời hội nhập đang tới thì Doanh nhân Lê Đắc Sơn là một biểu hiện rõ nét chứng minh bản lĩnh, phong cách, trí tuệ của doanh nhân Việt Nam thời hội nhập và toàn cầu hoá. Bill Gates – người giàu nhất thế giới, ông chủ tập đoàn Microsoft đã từng bộc bạch: “Đối diện với một tương lai tràn ngập sự biến động, có một số người chỉ biết đứng nhìn, tuy nhiên cũng có một số người bắt đầu hành động một cách tích cực, tôi tôn sùng mẫu người này. Tôi sẵn sàng hành động để tìm ra những người giỏi nhất, để họ viết lên những kế hoạch tuyệt vời rồi dùng hết sức mình để thực hiện kế hoạch đó”. Và tôi tin Doanh nhân Lê Đắc Sơn với cách dùng người đúng đắn của mình, với bản lĩnh và nhận thức đúng sẽ có những kế hoạch “tuyệt vời” để mang về cho đất nước sự giàu có và hạnh phúc chân chính.

Trang Hà - Doanh nhân Việt Nam xưa & nay