NGƯỜI KHAI SINH NGHỀ MỚI

Anh sinh ra và lớn lên trên đất kẻ chợ Hà Thành. Sau khi tốt nghiệp phổ thông trung học năm 1973, anh sang Tiệp Khắc tu nghiệp tại Đại học kỹ thuật VUT - BRNO. Năm 1980, anh nhận tấm bằng đỏ tại lễ tốt nghiệp khoá 1 chuyên ngành “các hệ thống tự động hoá điều khiển”, và chỉ sau đó 5 ngày, anh kỹ sư trẻ mới chưa đầy 25 tuổi đời này đã bảo vệ thành công xuất sắc luận án thạc sĩ với đề tài “Mô hình hoá các hệ thống tự động điều khiển năng lượng”. Anh ở lại nước bạn làm việc trong Viện Năng lượng Tiệp Khắc đến năm 1984 thì về nước nhận công tác tại Viện khoa học công nghệ Xây dựng thuộc Bộ Xây dựng, thực nghiệm thi công về cọc ép, lún, nâng sàn. Trưởng thành trong môi trường xây dựng, tham gia làm CTV tại trung tâm nền móng của Trường đại học Xây dựng. Năm 1998 anh thành lập Công ty xây dựng Tân Mai. Và, ở cái tuổi mà người ta cho là vận hạn 49 ấy, anh đã đánh dấu một cú bứt phá ngoạn mục: Thành lập công ty chuyên ngành đầu tiên ở Việt Nam về xử lý sự cố xây dựng - Công ty xử lý lún nghiêng Việt Nam. Vào cuối tháng 12/2003, anh đã chinh phục được Hội đồng khoa học Quốc gia gồm trên 400 nhà khoa học để trở thành người Việt Nam đầu tiên nhận giải thưởng của Quỹ sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam (VIFOTEC) về công nghệ xử lý lún - nghiêng - sập cục bộ công trình xây dựng. Th.sĩ Đỗ Quốc Khánh - Giám đốc Công ty xử lý lún nghiêng VN là người Việt Nam đầu tiên nghiên cứu thành công và lý thuyết hoá toàn bộ công nghệ xử lý lún, nghiêng, sập, di dời công trình và là người tiên phong trong việc tuyên truyền về công tác phòng ngừa sự cố xây dựng, đưa xử lý sự cố lún - nghiêng - sập thành một nghề - khai sinh ra một nghề mới ở Việt Nam. Người trong ngành gọi anh với những cái tên “thần” mà bất cứ ai nghe thấy cũng phải trầm trồ thán phục: “Người chữa bệnh nan y trong ngành xây dựng”, “Người kê đơn thuốc cho nhà ốm”, “Người hồi sinh những công trình sắp chết” và thần đèn đất Thăng Long…
Từ việc “bắt mạch - kê đơn” … đến việc “hồi sinh” những công trình sắp “chết”:
Ngôi nhà 8 tầng của Doanh nghiệp ảnh Thành Tân ở số 289 Trần Phú - Thị xã Hà Giang là công trình đầu tiên ở Việt Nam bị lún - nghiêng - sập được Thạc sĩ Khánh xử lý thành công. Trong khi đang ở giai đoạn hoàn thiện thì công trình cao 28m nặng 1.200 tấn này bị lún 60cm, nghiêng 1,2m, trong vòng 6 tiếng 6 chân cột bị sập vỡ khiến cho ngôi nhà ở tư thế “ngồi bệt” và “ngửa mặt” hướng lên trời. Trước tình thế hết sức nguy hiểm đó, Chủ tịch tỉnh Hà Giang lúc đó đã có lệnh cho sơ tán, phong toả đường và ra quyết định “khai tử” ngôi nhà cao nhất thị xã này theo đúng trình tự và pháp luật của Nhà nước.
Sự xuất hiện của “Thần đèn” thật đúng lúc. Anh đã thuyết phục được Uỷ ban tỉnh thu hồi lệnh cưỡng chế phá dỡ để anh tiến hành xử lý sự cố công trình. Với việc ứng dụng công nghệ do bản thân tự nghiên cứu - sáng tạo và kiểm nghiệm, anh đã tiến hành nâng bổng toàn bộ ngôi nhà nặng 1.200 tấn lên cao 70cm rồi thay móng cọc đơn bằng móng cọc nhồi và cọc bê tông ống thép, thay 6 cột tầng hầm; Các vết rạn nứt được “tiêm” keo EPOXY… Ngôi nhà được xử lý thành công hơn cả sự mong đợi. Với công trình này, anh đã chứng minh việc nâng nhà bằng điều khiển tuyến tính đo bằng đồng hồ bách phân chỉnh nghiêng đạt độ chính xác đến từng mm và lần đầu tiên phương pháp kích nâng cọc nén tĩnh và kích nâng trên đỉnh cọc nhồi đã được thực hiện ở Việt Nam. Thao tác hạ cọc nhồi trong lòng một ngôi nhà đang bị lún nghiêng sập chắc chắn sẽ còn là đề tài cho giới khoa học bàn cãi.
Ngôi nhà cổ 3 tầng trên đường Nguyễn Hữu Huân (phía đầu cầu Chương Dương - Hà Nội) ở trong tình trạng lún - sập và nghiêng 80cm có nguy cơ sập hẳn. Thành phố Hà Nội áp dụng tình trạng khẩn cấp sơ tán phong toả đường Nguyễn Hữu Huân. Và, vì là nhà cổ nên thành phố giao cho Sở xây dựng bằng mọi cách không để nó sập. Anh được giao nhiệm vụ làm chỉ huy trưởng. Với công trình này, anh tiến hành chống nghiêng - sập bằng khung giàn thép và kích cơ khí, cẩu thuỷ lực, băng bó tường bằng cáp thép, bảo vệ người tháo dỡ bằng phương án treo người trên giọ cẩu nên an toàn tuyệt đối cho người và công trình. Công trình đã được xử lý thành công, theo đúng hiện trạng ban đầu.
Nhà hát chèo Việt Nam sau khi khánh thành mới được sử dụng 2 lần bởi nó ủ trong mình sự cố lún móng dẫn đến nghiêng và rạn nứt có nguy cơ sập đổ bất cứ lúc nào khiến nó trở thành một công trình “chết”. Là nhà thầu phụ của công ty COMA 3, Th.sĩ Đỗ Quốc Khánh không dùng đối trọng công trình. Anh ép cọc 25 x 25 - ép cắm neo guồng soắn phối hợp với chất tải lực ép bằng 72 tấn. Đây là lực ép neo lớn nhất Việt Nam ở điều kiện chống lún trong nhà, và anh đã thành công.
Ngôi nhà 3 tầng ở khu C2 Thái Hà - Hà Nội trong tình trạng nghiêng vặn hai phía 48cm và 24cm, điểm lún sâu nhất 30cm. Anh cho nhà quay từng phương theo kiểu bản lề và chống lún bằng cọc bê tông cốt thép ngũ giác. Nhà trở về trạng thái theo thiết kế với độ chênh lệch không đáng kể.
…Từ việc tìm ra “phương thuốc cho nhà ốm” … đến thương hiệu “Thần đèn đất Thăng Long”
Thạc sĩ Đỗ Quốc Khánh bước vào nghề xây dựng như một duyên số, định mệnh. Sau khi về nước, anh sinh viên khoá 1 khoa máy, chuyên ngành điều khiển năng lượng được phân về công tác tại Viện khoa học công nghệ xây dựng bởi cán bộ tổ chức lúc bấy giờ chưa hiểu rõ điều khiển năng lượng là điều khiển gì. Không nản lòng, Đỗ Quốc Khánh đã nghiên cứu khoa học công nghệ xây dựng theo cách riêng, trên cơ sở chuyên môn của một kỹ sư điều khiển năng lượng. Thật khó có thể ngờ rằng sự cố của các công trình xây dựng như lún - nghiêng - sập lại được phục hồi khi ứng dụng “điều khiển năng lượng học”. Nào là thế năng, động năng, lực trọng trường, lực dương, lực âm,… điều khiển được chúng có nghĩa là nhà nghiêng trở nên thẳng đứng, nhà lún được nâng cao, nhà sập cục bộ trở lại thăng bằng. Anh cho rằng công trình xây dựng là một vật thể không biệt lập, luôn luôn nằm trong một hệ thống của những mối quan hệ tương tác với môi trường như nền đất, gió bão, các công trình phụ cận. Quá trình tương tác đó biểu hiện qua sự chuyển hóa năng lượng và được biểu lộ ra ngoài bằng các tín hiệu trên bề mặt công trình và phát tán ra môi trường xung quanh.
Điều kỳ lạ đã xảy ra khi ngôi nhà bất ngờ được di chuyển đúng ở thời điểm nước sông Hồng lên trên mức báo động 3 trước sự chứng kiến của các nhà quản lý, các nhà chuyên môn và đây mới chính là đỉnh cao nghệ thuật của nhà điều khiển nhà. Anh đã khống chế cho ngôi nhà đứng lại. Chuyện thật như bịa đó cho đến giờ vẫn là câu chuyện gây tranh cãi của các nhà chuyên môn. Có lẽ, người ta mệnh danh anh là “thần đèn” chính bởi anh đã làm được cái điều tai nghe mắt thấy như một sự thần thánh hoá. Khi được mời đến hiện trường, nhìn bất cứ ngôi nhà “ốm” anh lập tức chuẩn đoán ra là nó bị lún, hay lún - trôi, lún - nghiêng, lún - nghiêng - sập… mà không cần phải khảo sát hay điều tra xác minh sự cố. Sau đó, anh bắt tay vào việc làm cho nó “lành bệnh”. Người ta xem anh xử lý nhà “ốm” như xem một người làm phép thuật. Ngỡ tưởng rằng khi nhà bị lún nghiêng phải tháo dỡ bớt cho nhẹ đi rồi mới chống, nhưng anh lại cho công nhân vác những bao cát nặng trĩu lên tầng cao nhất chất lên đó rồi lúc thì chuyển sang trái, lúc lại sang phải, rồi lên cao, xuống thấp… cùng lúc đó, bên ngoài công trình, anh chỉ huy dùng các loại kích: kích tấn công, kích yểm trợ, kích điều chỉnh cho đến khi ngôi nhà đạt được cân bằng bền ở vị trí thẳng đứng. Khi hỏi tại sao lại phải chất thêm cát lên công trình, anh giải thích: đó là công việc điều chỉnh trọng tâm công trình sao cho việc tiêu tốn năng lượng điều khiển nhà là nhỏ nhất… Theo anh, công nghệ xử lý lún - nghiêng - sập cục bộ các công trình xây dựng được anh dựa trên một nguyên tắc chung, đó là: “Đưa công trình về tráng thái cân bằng động, tráng thái của một con lật đật, rồi dùng lực nhẹ tác động điều khiển nó chuyển động theo mong muốn”, là cách “dùng năng lượng nhỏ điều khiển năng lượng lớn” hạn chế tối đa can thiệp vào cấu trúc bên trong công trình hoặc tận dụng trực tiếp năng lượng từ sức hút của trái đất. Anh sử dụng thiết bị điều khiển từ nhỏ nhất như máy bơm nước 1,5 Kw (để điều khiển nhà số 60 ngõ 191 Minh Khai - Hà Nội cao 4 tầng, nặng 540 tấn) đến lớn nhất là thiết bị thuỷ lực sức nâng 3.500 tấn điều khiển nâng hạ 2 chiều (để chống lún - nghiêng - sập tại ngôi nhà cao 8 tầng nặng 1.200 tấn ở Hà Giang). Với thiết bị chống sập nhà có thiết bị thuỷ lực và cơ khí cho công trình 2000 tấn. Tốc độ quay và dịch chuyển đỉnh nhà đạt được 13cm/6tiếng (thực hiện công trình năm 1995); thời gian gây lún cưỡng bức từ 3-5giờ, độ trôi 1,5cm; thời gian kích nâng trong 10 phút, độ trôi + 3mm. Tháng 1/2003 khi xử lý công trình 8 tầng ở Hà Giang tốc độ nâng - chỉnh là 40cm/8 tiếng, đến tháng 11/2003 khi nâng - chỉnh nhà ông Quang ở 203 Kim Ngưu, Hà Nội đạt tốc độ 15cm/8 tiếng để nguyên cả móng và bể phốt. Và cùng với tốc độ đó, thời gian hoàn thành cho việc xử lý một công trình bao gồm căn chỉnh nghiêng, nâng cao cốt, hạ cọc ép (cọc nhồi), gia cường kết cấu, kiểm định, kết luận nguyên nhân… được thực hiện hết sức khẩn trương, thông thường là từ 60 đến 90 ngày cho nhà ở dân dụng từ 2 - 8 tầng. Các công trình sau khi được xử lý đều được đảm bảo độ bền vững cao, độ sai lệch so với thiết kế ban đầu chỉ tính bằng mm và được bảo hành đến 3 năm.
Gần hai mươi năm Th.sĩ Đỗ Quốc Khánh mày mò nghiên cứu, khảo sát, thiết kế và thi công xử lý sự cố các công trình xây dựng. Với lý thuyết ứng dụng: điều khiển học (tập hợp mờ, trò chơi, hộp đen, tuyến tính và phi tuyến), mô hình hoá (phân tích, tổng hợp và tối ưu hoá hệ thống), chẩn đoán lâm sàng (chuyển vị, rạn nứt), truyền dẫn năng lượng - tìm nơi phát sinh sự cố, anh đã tìm ra “phương thuốc cho nhà ốm”. Anh đã “thăm bệnh” và cứu chữa nhiều công trình lớn, xử lý lún đều 30 công trình, lún - trôi 2 công trình, lún - nghiêng 19 công trình, lún - nghiêng - sập 2 công trình, ép cọc (phòng lún) trên 350 công trình… Và, sự bền vững của các công trình đó đã thuyết phục Hội đồng khoa học quốc gia về một phát minh khoa học có một không hai về “công nghệ xử lý lún - nghiêng - sập cục bộ công trình xây dựng”. Những tưởng câu chuyện Alađanh và cây đèn thần chỉ có trong chuyện cổ tích, song, ở những năm đầu tiên của Thiên niên kỷ thứ 2 vẫn có một con người thực làm được những chuyện ly kỳ như “thần đèn” trong cổ tích.