GIÁM ĐỐC CÔNG TY
APATIT VIỆT NAM - BÙI VĂN VIỆT: NGƯỜI BIẾT “LIỆU CƠM, GẮP MẮM"

Lào Cai một ngày nắng gay gắt, thêm cái “nóng” của nguồn tin cần điều tra gấp khiến cho chúng tôi quên hẳn mình là… nhà báo nữ ! Khách quan, trung thực là điều tiên quyết khi tác nghiệp, vì thế mà từ Mường Khương, Bát Xát, Bắc Hà, Bảo Thắng, Bảo Yên, Văn Bàn… đến Nậm Mít, Na Non, Nà Lốc, Tác ái, Minh Lương, Tam Đỉnh, Bản Vược… nhóm phóng viên chúng tôi đã không bỏ qua, kể từ điểm mỏ quặng nhỏ nhất trên vùng đất này. Khác hẳn với nguồn tin, đối ngược với vùng đất Thái Nguyên, nơi mà chúng tôi đã phải bật khóc vì bất lực trước đoàn xe rầm rập chở quặng thô tiến về phố Lu, cảng Vát… một Lào Cai khá bình yên về quặng?! Điều đó giúp chúng tôi có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về tiềm năng, lợi thế của một tỉnh vùng cao nơi địa đầu Tổ quốc. Nhưng, như có sẵn lửa trong lòng, ý tưởng cho một cuộc điều tra mới lại bắt đầu ngay khi chúng tôi chuẩn bị … nhấc điện thoại. Apatít ! Phải rồi ! Đến phường Pom Hán ! Suốt từ đầu năm đến giờ, báo chí liên tục đưa tin các nhà máy sản xuất phân trong nước kêu trời vì thiếu nguyên liệu cho sản xuất. Phải tìm hiểu thực tế từ chính đứa con đầu lòng của ngành công nghiệp hoá chất Việt Nam, với lịch sử 50 năm xây dựng và trưởng thành trên vùng đất mỏ apatit: Công ty Apatít Việt Nam !
Người đầu tiên tiếp chúng tôi là Phó Giám đốc Nguyễn Quang Huy. Khi được hỏi về hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, cụ thể là việc cung ứng nguyên liệu phục vụ cho ngành sản xuất phân bón trong nước, anh Huy đưa ra những con số cụ thể, những bằng chứng sinh động trong báo cáo tổng kết 5 năm vừa qua, với một câu tổng kết : “Về cơ bản, chúng tôi đã đáp ứng đủ nhu cầu nguyên liệu cho các nhà máy sản xuất phân chứa lân trong nước, đồng thời nâng cao chất lượng quặng để phục vụ cho chính nhà máy sản xuất phân NPK của doanh nghiệp, tạo công ăn việc làm và đảm bảo thu nhập ổn định cho hơn 3.400 công nhân lao động với mức lương 1,8 triệu/người/tháng…”. Như thế, có nghĩa là chúng tôi lại thêm một thông tin “nguội” chăng ?! Không chịu khuất phục. Tôi hỏi anh : “Nguồn apatit của chúng ta đủ cho sản xuất trong nước và xuất khẩu trong nhiều năm, vậy sao ngay từ những tháng đầu năm, các nhà máy sản xuất phân từ apatit lại kêu thiếu nguyên liệu ?”. Anh Huy trả lời : “Đó là một trong những vấn đề bức xúc không chỉ của riêng chúng tôi và ngành hoá chất Việt Nam. Đóng trên địa bàn một tỉnh miền núi phía bắc, nơi có trữ lượng apatit đủ cung ứng cho cả nước, song lại vô cùng vất vả khi vận chuyển. Chúng tôi đang nỗ lực phối kết hợp với ngành đường sắt để có thể phục vụ tốt nhất cho các cơ sở sản xuất sử dụng apatit làm nguyên liệu… Những ngày này, giám đốc của chúng tôi…”. Rồi anh say sưa kể về những định hướng chiến lược của ban lãnh đạo công ty và những thành công vượt trội của công ty trong suốt hơn 10 năm hoạt động theo luật doanh nghiệp, về vị giám đốc được tôn vinh Chân dung doanh nhân Bạch Thái Bưởi với những nỗ lực của ông trong việc thúc đẩy quy trình chuyển đổi mô hình từ doanh nghiệp nhà nước sang công ty TNHH một thành viên cùng với việc kiện toàn bộ máy tổ chức, phát huy năng lực sáng tạo của người lao động, đặc biệt những sáng kiến cải tiến kỹ thuật của đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật… để đưa chất lượng sản phẩm quặng tinh ngày càng đảm bảo yêu cầu đòi hỏi của các nhà máy sản xuất phân bón trong nước, một số chỉ tiêu đã đạt tới tiêu chuẩn xuất khẩu. Năng lực sản xuất của nhà máy vượt chỉ tiêu thiết kế đến 10% và cho mức tăng trưởng bình quân 9,6%/năm. Vị giám đốc ấy là Bùi Văn Việt, được sinh ra trên vùng đất tổ Vua Hùng, Thanh Sơn, Phú Thọ, vào một ngày đầu năm Tân Mão - 1951…
Như một cơ duyên gắn bó sự nghiệp với đất mỏ, trước khi về làm giám đốc Công ty Apatit Việt Nam, ông Bùi Văn Việt đã có gần 30 năm lăn lộn trong các vùng mỏ Thanh Sơn, Phú Thọ, mê mải với bài toán khai thác quặng photphoride để cung cấp cho ngành sản xuất phân bón. Gắn bó với tài nguyên khoáng sản chừng ấy năm đủ để ông thấy nguồn tài nguyên quý của chúng ta đang ngày càng khan hiếm. Quặng đã khaithác, mang ra khỏi lòng đất nghĩa là kinh tế hoá cái thứ của cải chỉ có sẵn mà không có khả năng tái tạo thêm trong lòng đất : tài nguyên khoáng sản! Vì thế, phải làm giàu quặng để không thể xuất bán rẻ rúm được. Ông đau đáu nghĩ đến công nghệ chế biến của nước nhà. Không khuyến khích xuất khẩu, vì thế, bên cạnh việc cố gắng nỗ lực nâng cao chất lượng quặng cung cấp cho các doanh nghiệp trong nước, ông chủ trương đa dạng hoá ngành nghề, trong đó ưu tiên mở rộng sản xuất các loại phân hỗn hợp NPK dùng làm phân bón cho các loại cây trồng trong nông, lâm nghiệp của bà con trên địa bàn các tỉnh miền núi Tây Bắc. Ông hào hứng kể về đề tài nghiên cưú công nghệ tạo hạt để nâng cao chất lượng và đáp ứng nhu cầu tiết kiệm chi phí, bảo quản khi vận chuyển quặng đi xa. Cùng với đó là phương án thành lập công ty liên doanh nhà máy tuyển quặng có công xuất 600.000 tấn/năm với tổng vốn đầu tư khoảng 600 tỷ đồng…
Đã từng chứng kiến sự thất bại của những dự án quy mô, hoành tráng với chi phí đầu tư lớn, công nghệ hiện đại nhưng khi giải bài toán kinh tế thì cầm chắc thua lỗ, ông Việt cho rằng: “Nếu phương thức quản trị, cách thức tổ chức SX chưa đến tầm chiến lược thì đừng bao giờ chạy theo những quy mô to tát bởi nó sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát của mình cả về tri thức lẫn công nghệ. Khát vọng lúc nào cũng to tát, lớn lao. Người làm kinh doanh phải biết dựa vào tiềm lực của mình, tuỳ thuộc vào tình hình cụ thể mà phát triển cho phù hợp sẽ nắm phần thắng chắc hơn…”. Rồi ông lấy một ví dụ thực tiễn từ chính Công ty Apatit Việt Nam: “Nếu so sánh với cùng lĩnh vực tương tự là ngành than, chi phí khai thác tương đương, nhưng than chỉ qua tuyển, rửa đã cho giá trị gấp hơn hai lần rưỡi, trong khi đó, để cho ra được loại quặng apatit tốt, phải qua nhiều công đoạn sơ tuyển cộng chi phí vận chuyển từ Lào Cai đi thì việc đầu tư công nghệ như ngành than cũng có nghĩa là tự sát…”. Với ông, “liệu cơm gắp mắm” chính là bí quyết thành công. Cũng vì thế mà đối tác, bạn hàng, đồng nghiệp nhận xét ông là người có biệt tài thu phục nhân tâm và sự mẫn cảm của người giỏi làm kinh tế, dễ xoay chuyển tình thế. Ông tự tin cho rằng, để tái đầu tư và phát triển nhà máy trong 10 năm tới đối với Công ty Apatit Việt Nam vẫn là sử dụng công nghệ của các nước trong khu vực, thậm chí ngay ở VN với chi phí thấp nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu kinh doanh hiệu quả. Nghe ông nói vậy, tôi chợt nhớ đã đọc ở đâu đó câu chuyện kể về quá trình trở thành vị “Vua tàu thuỷ” của Doanh nhân Bạch Thái Bưởi với câu thơ nổi tiếng được truyền miệng : “Ký Bưởi kéo xe lừng khắp phố …”. Riêng chỉ điều này thôi, tôi thấy ông hoàn toàn xứng đáng với danh hiệu Chân dung Doanh nhân Bạch Thái Bưởi - phần thưởng dành cho những doanh nhân thành công trong sản xuất kinh doanh vì sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Doanh nhân Việt Nam xưa và na